เมนู



ฉบับพิเศษ

สิงหาคม  2560




เว็บไซต์ที่เกี่ยวข้อง

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)

Biodata ฐานข้อมูลนักวิชาการ ประเทศไทย

ห้องสมุดออนไลน์ สกว.

ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น งานวิจัยท้องถิ่น

โครงการปริญญาเอก คปก.

ร้านหนังสือ สกว.




จำนวนผู้เข้าชม

2514084

รายละเอียด

การจัดการทรัพยากรประมงชายฝั่ง เพื่อการพึ่งตนเองของชาวประมงพื้นบ้าน ต.เกาะสาหร่าย อ.เมือง จ.สตูล
ชาวประมงพื้นบ้าน ในพื้นที่ ต.เกาะสาหร่าย อ.เมือง จ.สตูล ได้ประสบปัญหาการประกอบอาชีพประมงชายฝั่ง เนื่องจากทรัพยากรสัตว์น้ำมีปริมาณลดลงจากการใช้ประโยชน์เกินกำลังการผลิต สาเหตุสำคัญมาจากการทำประมงผิดประเภท การจับสัตว์น้ำวัยอ่อน ทำให้ชาวประมงไม่สามารถปรับตัวได้ และหันไปประกอบอาชีพอื่นแทน หรือไปทำงานนอกพื้นที่ ส่งผลให้เกิดปัญหาอื่นต่อเนื่องตามมา เช่น ปัญหาหนี้สิน ปัญหาครอบครัว ตลอดจนการละทิ้งภูมิปัญญาเรื่องการทำประมง ด้วยเหตุนี้ ผศ.ดร.ชัยรัตน์ จุสปาโล มหาวิทยาลัยหาดใหญ่ และคณะ จึงได้ทำโครงการ “การพัฒนารูปแบบการจัดการทรัพยากรประมงชายฝั่ง เพื่อการพึ่งตนเองของชาวประมงพื้นบ้านใน ต.เกาะสาหร่าย อ.เมือง จ.สตูล” เพื่อศึกษาศักยภาพการพึ่งพาตนเองในการจัดการทรัพยากรประมงชายฝั่ง ศึกษาปัญหาและอุปสรรคในการจัดการทรัพยากรประมงชายฝั่ง และหาแนวทางในการส่งเสริมความสามารถในการพึ่งพาตนเอง ตลอดจนพัฒนารูปแบบในการจัดการทรัพยากรประมงชายฝั่ง
 
ผลการประเมินศักยภาพการพึ่งพาตนเองโดยใช้แบบประเมินศักยภาพท้องถิ่น ได้แก่ การประเมินการจัดการทรัพยากรประมงชายฝั่งการประเมินการพึ่งพาตนเอง การประเมินความเข้มแข็งของท้องถิ่น การประเมินการพึ่งพาซึ่งกันและกันกับหมู่บ้านอื่นภายในตำบล พบว่า ศักยภาพการพึ่งพาตนเองของแต่ละหมู่บ้านค่อนข้างต่ำและมีความพร้อมแตกต่างกัน การมีส่วนร่วมและการเรียนรู้ในการแก้ปัญหามีน้อย ประกอบกับมีปัญหาและอุปสรรคในการจัดการทรัพยากรหลายประการ อาทิ (1) สัตว์น้ำเศรษฐกิจมีปริมาณลดลง มีการใช้เครื่องมือผิดกฎหมาย มีการจับสัตว์น้ำวัยอ่อนหรือยังไม่ได้ขนาด (2) ประชาชนส่วนใหญ่ขาดจิตสำนึกในเรื่องการอนุรักษ์ รัฐและผู้เกี่ยวข้องไม่เห็นความสำคัญในสิทธิชุมชนในการจัดการทรัพยากรชายฝั่ง (3) โครงสร้างชุมชนไม่เข้มแข็ง และ (4) ขาดองค์ความรู้เรื่องระบบการจัดการทรัพยากรประมงโดยชุมชน

โครงการฯ ได้เสนอแนวทางในการส่งเสริมความสามารถในการพึ่งพาตนเองไว้ดังนี้ (1) ควรส่งเสริมให้เกิดการมีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหาและพัฒนาอาชีพประมงชายฝั่ง (2) ควรส่งเสริมและสนับสนุนงบประมาณในการประกอบอาชีพ (3) ควรส่งเสริมและสนับสนุนความรู้และเทคโนโลยีเพื่อการพัฒนาอาชีพ และ (4) ควรให้องค์ความรู้ในเรื่องการฟื้นฟูทรัพยากรทางทะเล

สำหรับการพัฒนารูปแบบในการจัดการทรัพยากรประมงชายฝั่ง ควรเน้นความสามารถในการพึ่งพาตนเองของชาวประมงพื้นบ้าน โดยใช้หลักการจัดการร่วม เน้นเรื่องการมีส่วนร่วมและการเรียนรู้ของชุมชน และสร้างการมีส่วนร่วมกับหน่วยงานนอก โดยร่วมกันสร้างองค์ความรู้เรื่องระบบการจัดการทรัพยากรประมง บูรณาการความรู้ที่ได้จากหน่วยงานภายนอก ผนวกกับภูมิปัญญาของคนที่มีในชุมชนเอง นอกจากนี้โครงการฯ ได้พัฒนาหมู่บ้านต้นแบบในการจัดการทรัพยากรประมงชายฝั่งเพื่อการพึ่งพาตนเองของชาวประมงพื้นบ้าน ในหมู่ที่ 2 โดยสร้างบากันใหญ่โมเดล โมเดลนี้ประกอบด้วยกิจกรรมต่าง ๆ อาทิ การสร้างแนวเขตอนุรักษ์ของชุมชน ปลูกป่าชายเลน 4 ชั้น สร้างโรงแรมปลา ศาลาหมึกเพื่อเป็นวางไข่และหลบภัย บ้านปลาการ์ตูน ปลูกปะการังเป็นอยู่ปลาการ์ตูน สร้างธนาคารปลิง และสหกรณ์หอยร้อยชนิด ธนาคารปู เป็นต้น ซึ่งงานนี้ถือเป็นแรงผลักให้เกิดศูนย์เรียนรู้การจัดการจัดการทรัพยากรประมงชายฝั่ง และที่สำคัญกิจกรรมในบากันใหญ่โมเดลเหล่านี้ได้นำไปบูรณาการกับการท่องเที่ยวของชุมชน

ผลกระทบจากงานวิจัยที่เห็นได้ชัดในพื้นที่ตำบลเกาะสาหร่าย คือ เกิดเครือข่ายที่มีความเข้มแข็งในการจัดการทรัพยากรประมงชายฝั่งที่จับต้องสัมผัสได้ โดยเฉพาะที่บ้านบากันใหญ่ เกิดการเรียนรู้ของคนในชุมชนในการจัดการทรัพยากรประมงชายฝั่ง หน่วยงานพันธมิตรหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีการจัดสรรงบประมาณมาสนับสนุนกิจกรรมเกี่ยวกับการดูแลทรัพยากรชายฝั่ง เช่น กรมประมง สำนักงานประมงจังหวัดสตูล สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดสตูล ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งสตูล เข้ามามีส่วนร่วมในการทำกิจกรรมร่วมกับชุมชน โดยปัจจุบันการจัดการทรัพยากรประมงชายฝั่งได้ผนวกเข้ากับการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์กลายเป็นแหล่งเรียนรู้ และแหล่งทำกิจกรรมเพื่อฟื้นฟูทรัพยากรประมง มีคนเดินทางมาเที่ยว เรียนรู้ และร่วมทำกิจกรรมกว่า 8,000 คน ภายในเวลา 4 ปี สร้างรายได้ให้กับชุมชนกว่า 2 ล้านบาท รวมทั้งมีการขยายผลไปยังหมู่บ้านอื่น เช่น หมู่ที่ 5 บ้านเกาะสาหร่าย เกิดกลุ่มประมงอนุรักษ์ ซึ่งมีกิจกรรมที่สำคัญ 2 ส่วน คือ การทำกิจการแพชุมชน และกิจกรรมอนุรักษ์ปูม้า และคาดว่าแนวทางเหล่านี้จะขยายผลไปสู่ชุมชนและหมู่บ้านอื่นที่อยู่ในบริเวณใกล้เคียงครอบคลุมพื้นที่ทั่วทั้งตำบลเกาะสาหร่าย
แหล่งที่มา : ประชาคมวิจัย    ฉบับที่ : 132    หน้าที่ : 59    จำนวนคนเข้าชม : 35   คน