เมนู



ฉบับพิเศษ

ธันวาคม  2559




เว็บไซต์ที่เกี่ยวข้อง

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)

Biodata ฐานข้อมูลนักวิชาการ ประเทศไทย

ห้องสมุดออนไลน์ สกว.

ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น งานวิจัยท้องถิ่น

โครงการปริญญาเอก คปก.

ร้านหนังสือ สกว.




จำนวนผู้เข้าชม

2322894

รายละเอียด

“ห้วยสงสัย” ศูนย์รวมความเข้าใจ-เข้าถึง เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต
“อ่างเก็บน้ำห้วยสงสัย” ตั้งอยู่ที่บ้านเขากระปุก ต.เขากระปุก อ.ท่ายาง จ.เพชรบุรี เป็นอ่างเก็บน้ำขนาดกลางในโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ที่ได้พระราชทานความช่วยเหลือให้ทางราชการสร้างเขื่อนเก็บกักน้ำขนาดกลางปิดกั้นลำห้วยสงสัย ที่บริเวณช่องเขากระปุก เพื่อจัดหาน้ำช่วยเหลือพื้นที่เพาะปลูกของหมู่บ้านต่าง ๆ ในเขตตำบลเขากระปุก และตำบลใกล้เคียง โดยฝ่ายก่อสร้างโครงการชลประทานขนาดเล็กที่ 10 กองก่อสร้างโครงการย่อย ได้ดำเนินการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำห้วยสงสัย ความจุ 4.054 ล้าน ม.3 แล้วเสร็จในปี พ.ศ.2535 โดยสามารถช่วยเหลือพื้นที่เพาะปลูก 4,050 ไร่ และการอุปโภค – บริโภค 370 ครัวเรือน
 
ที่ผ่านมาชุมชนเขากระปุก มีการขยายตัวของพื้นที่ทำการเกษตรอย่างต่อเนื่อง เช่น การปลูกอ้อย กล้วย มะนาวและมะเขือมากขึ้น ส่งผลให้เกษตรกรมีความต้องการใช้น้ำปริมาณเพิ่มขึ้น มีการเช่าพื้นที่ทำการเกษตรเพิ่มขึ้น แต่กลับมีการจัดสรรน้ำที่ไม่สอดคล้องกับความต้องการของเกษตรกรที่ปลูกพืชที่แตกต่างกันและมีพฤติกรรมการใช้น้ำที่แตกต่างกัน ส่งผลให้เกิดความขัดแย้งกันระหว่างสมาชิกผู้ใช้น้ำในแต่ละกลุ่มเป็นระยะ ๆ

จนถึงช่วงปลายปี 2553 พื้นที่อ่างเก็บน้ำห้วยสงสัย ได้เข้าร่วมจัดทำงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ภายใต้ \"โครงการเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการน้ำในพื้นที่โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ 9 จังหวัด (โครงการเติมน้ำเติมชีวิต)\" ซึ่งเป็นโครงการที่กรมชลประทาน ได้ร่วมมือกับสำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ (สำนักงาน กปร.) และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ดำเนินการร่วมกัน ถือเป็นการทำงานพัฒนาที่บูรณาการการทำงานด้วยกระบวนการวิจัยเพื่อท้องถิ่น
 
ผลการดำเนินงานโครงการศึกษาแนวทางการเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการอ่างเก็บน้ำห้วยสงสัยโดยการมีส่วนร่วมชุมชน (ระยะที่ 1) พบว่า แนวทางการเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการน้ำอ่างเก็บน้ำห้วยสงสัยที่เหมาะสมกับชุมชนคือ การที่ชุมชนจะต้องมีกระบวนการทำงานอย่างต่อเนื่องและดำเนินการเป็นประจำทุก ๆ ปี โดยกระบวนการนั้นต้องเริ่มจากการสร้างความเข้าใจและสร้างการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการอ่างเก็บน้ำผ่านการพูดคุย จัดทำข้อมูลความเป็นมาและวิถีชีวิตชุมชน ซึ่งจะนำไปสู่การสร้างความสัมพันธ์ของเครือข่ายผู้ใช้น้ำและคนในชุมชน รวมถึงจะต้องมีการเก็บรวบรวมข้อมูลเรื่องแหล่งน้ำต้นทุนการใช้น้ำของแต่ละสาย ปริมาณน้ำในอ่าง และปริมาณน้ำฝนอย่างต่อเนื่องเพื่อนำข้อมูลต่าง ๆ มาวิเคราะห์กำหนดแนวทางปฏิบัติของชุมชน ผ่านกลไกการจัดประชุมคณะกรรมการกลุ่มบริหารการใช้น้ำชลประทาน / อ่างเก็บน้ำห้วยสงสัยเป็นประจำทุกเดือน และนำข้อมูลที่ผ่านการวิเคราะห์มาสร้างความเข้าใจให้กับสมาชิกผู้ใช้น้ำในแต่ละสายอย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง มีการจัดประชุมสมาชิกผู้ใช้น้ำในกรณีฉุกเฉินในกรณีที่มีสภาวะฉุกเฉินขึ้น มีการจัดทำป้ายรายชื่อสมาชิกผู้ใช้น้ำที่ใช้น้ำในแต่ละหัวจ่ายน้ำ รวมถึงส่งเสริมให้มีการใช้น้ำอย่างประหยัดผ่านรูปแบบการใช้น้ำที่มีประสิทธิภาพ เช่น การใช้น้ำในระบบสปริงเกอร์หรือระบบน้ำหยด และให้สมาชิกกลุ่มผู้ใช้น้ำแต่ละคนลดการใช้น้ำในช่วงเดือนพฤษภาคม- มิถุนายน เพื่อเพิ่มน้ำผิวดิน รวมทั้งสานการทำงานต่อไปยังเยาวชนรุ่นหลังให้เข้ามาร่วมรับรู้และลงมือปฏิบัติในการบริหารจัดการน้ำอย่างมีประสิทธิภาพร่วมกัน
 
การทดลองนำกระบวนการและแนวทางการเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการน้ำที่เหมาะสมของโครงการฯ มาประยุกต์กับการสืบค้นข้อมูลใหม่ที่มีความสำคัญกับการบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ ได้แก่ การเรียนรู้ข้อมูลสถานการณ์น้ำ ปริมาณความต้องการใช้น้ำในแต่ละปีที่ต้องสอดคล้องและเชื่อมโยงกับอาชีพของชุมชน และปริมาณน้ำต้นทุนที่เก็บกักได้ในอ่างเก็บน้ำในแต่ละปี ศึกษาการใช้ประโยชน์ที่ดินที่เชื่อมโยงกับการจัดการน้ำในมิติต่าง ๆ รวมถึงการเก็บข้อมูลปริมาณน้ำฝน ที่มาของแหล่งน้ำ เส้นทางการไหลของน้ำเข้าอ่าง มาใช้วิเคราะห์ร่วมกัน ได้สร้างประโยชน์ให้กับชาวบ้านหลายประการ ได้แก่
 
• นักประสานงานชุมชน ชลประทานเพื่อท้องถิ่น และเจ้าหน้าที่ชลประทานในพื้นที่จังหวัดเพชรบุรี และประจวบคีรีขันธ์ เกิดการเรียนรู้กระบวนการทำงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น และนำไปปรับใช้กับการทำงานในพื้นที่ได้อย่างเหมาะสม

• เกิดรูปแบบการติดตามหนุนเสริมงานชลประทานเพื่อท้องถิ่น ภายใต้ปัจจัยเงื่อนไขที่เอื้อต่อการบริหารจัดการน้ำอย่างมีส่วนร่วมระหว่างเจ้าหน้าที่ชลประทานและชาวบ้าน ในพื้นที่จังหวัดเพชรบุรี (อ่างเก็บน้ำห้วยสงสัย) และประจวบคีรีขันธ์ (อ่างเก็บน้ำนาวัลเปรียง)

• มีองค์ความรู้เรื่องรูปแบบการสนับสนุนงานชลประทานเพื่อท้องถิ่นในพื้นที่จังหวัดเพชรบุรี และประจวบคีรีขันธ์ และองค์ความรู้ในการทำงานร่วมกับหน่วยงานกรมชลประทาน และสำนักงาน กปร.
 
• ชาวบ้านเรียนรู้ข้อมูลการปลูกพืชและสถานการณ์การใช้น้ำในรอบปี และนำข้อมูลไปปรับใช้กับการปรับเปลี่ยนการปลูกพืชให้สัมพันธ์กับปริมาณน้ำในรอบปี ทำให้ผลผลิตทางการเกษตรออกมาดีและมีรายได้เพิ่มขึ้น มีการบริหารจัดการน้ำร่วมกันอย่างพึงพอใจในชุมชน ชาวบ้านที่อยู่เหนืออ่างได้รับผลกระทบลดลง เกิดความตระหนักถึงความสำคัญของการบริหารจัดการน้ำมากกว่าในอดีตที่ชลประทานเป็นผู้ดูแลฝ่ายเดียว

• หน่วยงานและเจ้าหน้าที่ชลประทานประจำอ่างเก็บน้ำ ปรับเปลี่ยนความคิดและกระบวนการทำงานใหม่ อาทิ ร่วมทำข้อมูลกับชาวบ้านทั้งปฏิทินการผลิต ปริมาณน้ำในแต่ละปี และนำข้อมูลสถานการณ์น้ำไปปรับใช้กับการวางแผนการบริหารจัดการน้ำร่วมกัน เป็นต้น ซึ่งในอดีตเจ้าหน้าที่เก็บข้อมูลไว้เอง ไม่มีการสังเคราะห์ข้อมูลร่วมกับชุมชน และทำงานตามหน้าที่เท่านั้น
แหล่งที่มา : ประชาคมวิจัย    ฉบับที่ : 130    หน้าที่ : 18    จำนวนคนเข้าชม : 60   คน